Προφορική ιστορία

Η προφορική ιστορία είναι μια ιστορία που:
– δομείται γύρω από τους ανθρώπους,
– ζωντανεύει την ίδια την ιστορία και διευρύνει τον ορίζοντά της,
– φέρνει την ιστορία μέσα στην κοινότητα και τη βγάζει έξω από αυτήν,
– προσφέρει μια αμφισβήτηση των κοινών τόπων της ιστορίας,
– είναι ένα μέσο ριζικής μεταμόρφωσης της κοινωνικής σημασίας της ιστορίας,

Paul Thompson, Φωνές από το παρελθόν – Προφορική Ιστορία, 2002, 53.

Η Προφορική Ιστορία είναι μια πολύπλευρη προσέγγιση του παρελθόντος και, κατά συνέπεια, της πραγματικότητας που ζούμε. Είναι ο «εκδημοκρατισμός» της ιστοριογραφίας, αναδεικνύοντας όψεις της πραγματικότητας τις οποίες παραβλέπει η «κλασική» ιστορία. Με δεδομένο ότι η «ιστορική αλήθεια» είναι μια κατασκευή και μόνο κατά προσέγγιση μπορούμε να γνωρίζουμε τα γεγονότα του παρελθόντος, ότι πολλές «αντικειμενικές αλήθειες» έχουν διαψευσθεί πολλές φορές, η προφορική ιστορία καταγράφει το παρελθόν φέρνοντας στο προσκήνιο τις κοινωνικές ομάδες που έχουν μείνει στο σκοτάδι, καθώς δεν έχουν πρόσβαση στην εξουσία ούτε κρατούν αρχεία.

Αντικείμενο μελέτης της προφορικής ιστορίας αποτελούν οι καθημερινοί άνθρωποι, αντικείμενο είναι η μνήμη.
Η προφορική ιστορία καταγράφει, ηχογραφώντας ή βιντεοσκοπώντας, αφηγήσεις για εμπειρίες και βιώματα. Καταγράφει διηγήσεις ζωής, διηγήσεις για ιστορικά θέματα, για προσωπικές, ομαδικές ή κοινωνικές εμπειρίες. Μπορεί να επικεντρώνεται σε ιστορικά γεγονότα (μια φυσική καταστροφή, έναν πόλεμο, μια μεγάλη απεργία) ή σε προσωπικές εμπειρίες και βιώματα (καθημερινή ζωή, εμπειρίες από την Κατοχή, εμπειρίες μετανάστευσης) ή συνδυασμό τους. Αφορά τη ζωντανή μνήμη ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα και τα ερμηνεύουν με τον δικό τους τρόπο. Αφορά το πώς κατασκευάζουμε τη μνήμη και πώς οριοθετούμε το μέλλον μας.

Οι Ομάδες Προφορικής Ιστορίaς δημιουργούνται από ανθρώπους της γειτονιάς, του τόπου. Στόχος τους, αφού παρακολουθήσουν ειδικό εκπαιδευτικό σεμινάριο, είναι να συλλέγουν μαρτυρίες και διηγήσεις, εφαρμόζοντας τη μεθοδολογία που διδάχθηκαν, με σκοπό να διατηρήσουν τη μνήμη και να πληροφορηθούν για την ιστορία του τόπου.

Συλλογική μνήμη

Η ιδιαιτερότητα της προφορικής μαρτυρίας συνίσταται στην προφορικότητα και στη διαμεσολάβησή της από την μνήμη. Η συλλογική μνήμη αποτελεί  επικοινωνιακή διαδικασία που προϋποθέτει την αναφορά σε μια κοινωνική ομάδα (π.χ. κοινωνική τάξη, Εκκλησία, οικογένεια).

Από παραγωγικές συγκρούσεις αναδύεται η αμφισβήτηση του ορθολογικού και της ίδιας της πραγματικότητας. Η πραγματικότητα δεν υπάρχει παρά μονάχα επειδή εμείς, κοινωνικά υποκείμενα (άτομα ή ομάδες), την κατασκευάζουμε σ’ ένα συγκεκριμένο περιβάλλον -με επιλογές, απλοποιήσεις, παραμορφώσεις, εκλογικεύσεις, πρόσθεση και αφαίρεση στοιχείων που φιλτράρονται κανονιστικά.
Η ανάμνηση είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό μια ανακατασκευή του παρελθόντος με τη βοήθεια δεδομένων που δανειζόμαστε στο παρόν, ανακατασκευή την οποία έχουν προετοιμάσει άλλες ανακατασκευές που έχουν δημιουργηθεί σε προηγούμενες εποχές κι απ’ όπου η εικόνα του παρελθόντος έχει προκύψει ήδη παραλλαγμένη.
Maurice Halbwachs, “Η συλλογική μνήμη”.

Ομάδα Προφορικής Ιστορίας για τη μαύρη σταφίδα

Ο φορέας Πριμαρόλια ΑΜΚΕ στοχεύει να δημιουργήσει την Ομάδα Προφορικής ιστορίας για τη μαύρη σταφίδα, εξερευνώντας και καταγράφοντας πτυχές της ιστορίας από όλες τις περιοχές παραγωγής της αλλά και από λιμάνια και χώρες του εξωτερικού, εκεί που η μαύρη σταφίδα αποτελούσε -και αποτελεί- ένα πολύτιμο εισαγόμενο προϊόν, χτίζοντας έτσι ένα μεγάλο δίκτυο όχι μόνο εμπορικών και οικονομικών συναλλαγών αλλά και κοινωνικών και πολιτιστικών ανταλλαγών.

Γλωσσάρι της μαύρης σταφίδας

Λέξεις σημαίνει μνήμες. Κυρίως λέξεις ιδιαίτερες, λέξεις που χάνονται.

Η σχέση της γλώσσας με τη συλλογική μνήμη είναι διαλεκτική, αφού η συλλογική μνήμη αναδύεται μέσα από τη γλώσσα (αφηγήσεις, συζητήσεις) και οι αναμνήσεις, με τη σειρά τους, είναι δομημένες γλωσσικά (νοηματοδότηση του παρελθόντος). Στην έρευνά μας θα  αξιοποιηθούν στοιχεία από τη θεωρία της διαλογικότητας του Μπαχτίν (Bakhtin, M. M. The Dialogic Imagination: Four Essays. Austin: University of Texas Press, 1981), σύμφωνα με την οποία η γλώσσα είναι διαλογική, όπως είναι και η ίδια η ζωή από τη φύση της. Ο ανθρώπινος λόγος χαρακτηρίζεται από ετερογλωσσία και πολυφωνικότητα. Άλλοτε ενσωματώνει τη «φωνή» της παράδοσης, άλλοτε της εξουσίας, της ηλικιακής του ομάδας κ.λπ. Οι φωνές αυτές εκδηλώνονται σε διαφορετικά επίπεδα, διαλέγονται, αλλά και αναμετρώνται.

Αυτή η ετερογλωσσία θα αναζητηθεί στις αφηγήσεις των πληροφορητών.

Στόχος, πέραν της δημιουργίας του λεξικού, είναι να μπορούν αυτές οι λέξεις να συνδεθούν με μνήμες, να ξυπνήσουν μνήμες και, ως εργαλείο πλέον της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας, να ανασύρουν ιστορίες από το παρελθόν, συνεισφέροντας στην συλλογή συνεντεύξεων.

Ως πρώτο βήμα στην καταγραφή της προφορικής ιστορίας δημιουργήσαμε το Γλωσσάρι της μαύρης σταφίδας με μια αρχική καταγραφή λέξεων από την καλλιέργεια και την καθημερινότητα των ανθρώπων της μαύρης σταφίδας.

Η συνεισφορά σας στον εμπλουτισμό του μπορεί να είναι σημαντική.